پرسش:
چرا در زیارت عاشورا نوشته شده است: «اللهم العن بنو امیه قاطبه» در حالی که پسر یزید «معاویه» سزاوار چنین لعنی نبود؟
منبع پاسخ: پایگاه حوزه6917-8، 6917-8
پاسخ:
این سؤال از دو بعد قابل بررسی است: یکی شخصیت معاویة ابن یزید و دیگری مراد از بنی امیه در زیارت.
از بعد اول باید گفت که: چنان که میدانید معاویة ابن یزید، مدتی بر مسند خلافت نشست (معمولاً این مدت، چهار روز ذکر میشود) و پس از آن، پشیمان شد و از خلافت کناره گیری کرد، و آن را غاصبانه قلمداد کرد و پس از مدت کوتاهی، درگذشت.
نکتهای که باید بدان توجه داشت این است که بی تردید اقدام معاویه پسر یزید در کناره گیری از خلافت، اقدامی شایسته بوده و به درستی، پی به غاصبانه بودن آن برد. اما این اقدام دلیل نمیشود که مطمئن باشیم معاویة ابن یزید با رعایت تمام شرایط توبه (از جمله جبران ظلمهای انجام شده) مورد رحمت الهی واقع شده باشد و مشمول لعن الهی نباشد. غصب خلافت و لو در مدتی کوتاه، گناه بزرگی است که بی تردید بخشوده شدن آن نیز شرایط و لوازمی دارد. چنان که در مورد عمر بن عبدالعزیز در روایتی از امام صادق علیه السلام، وارد شده است که پس از مرگش، اهل آسمان او را لعنت میکنند چرا که بر مسندی نشسته بود که نسبت به آن حقی نداشت هر چند وی نسبت به سایر خلفا، اقدامات شایسته و فراوانی انجام داد.[1]
البته به طور قطع نیز ادعا نمیکنیم که وی مشمول رحمت الهی قرار نگرفته باشد و در هر صورت تنها خداوند از سرنوشت وی آگاه است.
بر فرض که بپذیریم وی مستحق لعن الهی نیست و لعن در زیارت عاشورا نباید متوجه وی شود، با توجه و بررسی بُعد دوم، یعنی مراد از بنی امیه در این عبارات، مسأله حل خواهد شد.
توضیح آن که: کسی که با تأمل، فقرات قبل و بعد این عبارت در زیارت عاشورا را بخواند، به روشنی متوجه میشود که فضای زیارت، لعن و نفرین آن جماعتی است که غاصبانه بر تخت خلافت تکیه زدند و به دنبال خاموش کردن نور الهی بودند و از هر وسیلهای برای دشمنی با اهل بیت(ع) بهره میگرفتند. بنا بر این مراد از بنی امیه در این فقره نیز آن دسته از بنی امیه است که مستحق لعن الهی بودند یعنی آنها که بغض و کینه اهل بیت(ع) را در دل میپروراندند. بنا بر این طبق اصطلاح اصول، خروج امثال معاویة ابن یزید از تحت واژه «بنی امیه» تخصّص خواهد بود نه تخصیص. یعنی از ابتدا بنی امیه در این عبارت شامل صالحان از بنی امیه نیست تا بخواهد با تخصیص خارج شود.
مرحوم میرزا ابوالفضل تهرانی در شرح زیارت عاشورای خود، ضمن تأیید این وجه دو مؤید برای آن ذکر می کند:
1- اضافه، حقیقت در عهد است یعنی مراد از بنی امیه (که بنی امیه اضافه شده است) آن جماعت معهود از فرزندان امیه هستند که با اهل بیت دشمنی و نفرت داشتند.
2- در روایتی، امام معصوم علیه السلام واژه بنی امیه را به کار میبرد، و در ادامه آن را به ابوسفیان و معاویه و آل مروان تطبیق میکند.
بنا بر این بر فرض این که معاویه پسر یزید مشمول لعن الهی نباشد، باید گفت به قرینه مقامیه، مراد از بنی امیه جماعت خاصی از بنی امیه است که معاویه در زمره آنها نیست. برای مطالعه بیشتر در این باره، به منبع زیر مراجعه کنید:
میرزا ابوالفضل تهرانی، شفاء الصدور فی شرح زیارت العاشورا، ج 1، ص 355-363.
پستها
هیچ نظری موجود نیست:
ارسال یک نظر